De gevangenis, meestal een gebouw waar je niet graag komt. Maar sommige gevangenissen hebben historische waarde en zijn daardoor een (kortstondig) bezoek waard. Heel mooi in dat opzicht zijn de zogenaamde koepelgevangenissen. Een koepelgevangenis heet zo – niet verrassend – omdat hij de vorm van een koepel heeft. In Nederland zijn er nog drie te vinden, in Breda, Arnhem en Haarlem. Alledrie de gevangenissen zijn ontworpen door J.F. Metzelaar, volgens het ‘panopticon principe’. Dit concept is door de Britse Jeremy Bentham in 1791 beschreven en heeft als doel de gevangenen beter te kunnen bewaken: vanaf de toren kan een bewaker alle gevangenen en cellen zien, maar omgekeerd kunnen de gedetineerden niet in de toren kijken. Zo weten zij nooit op welk moment er wel of niet op hen gelet wordt, wat zelfregulering van gedrag bevordert. Het woord is afgeleid van een Grieks woord dat ‘alziend’ betekent.
De Arnhemse Koepelgevangenis werd gebouwd in de jaren tussen 1882 en 1886 en is tot 2015 als penitentiaire inrichting in gebruik geweest. Daarna was het tijdelijk een opvangcentrum voor vluchtelingen, nu dient het als evenementenlocatie. Eerder dit jaar fungeerde het gebouw, dat inmiddels de status van Rijksmonument heeft, als bijzondere stemlocatie.
Bronnen: panopticons.nl/koepelgevangenissen, koepelgevangenisarnhem.nl, wikipedia
Zelf ben ik twee keer in de Koepelgevangenis in Arnhem geweest: een keer met een rondleiding en een keer wist ik te ontsnappen uit een escaperoom. De foto’s zijn tijdens deze beide bezoeken gemaakt.
Zandkorrel Reisinspiratie 